Sign up with your email address to be the first to know about new products, VIP offers, blog features & more.

Wijsheid komt met de jaren

door Joep Dohmen

Vlak voor de kerst verschenen de resultaten van het grote Levensvragenonderzoek van Nederlands belangrijkste seniorenorganisatie (KBO-PCOB 19 december 2017). Verreweg de meesten van de 1700 ondervraagde senioren blijken zich bezig te houden met vragen als: “Wat is de zin van het leven?”, “Is mijn leven van betekenis?” en: “Wat ga ik verder nog doen met mijn leven?” Als belangrijkste levensvraag (60%) kwam uit de bus: “Wat kan ik voor anderen betekenen?” Tot zover geen schokkende berichten. Maar dan komt het.

 

Grote fout

Maar liefst een op de drie senioren zegt grote fouten gemaakt te hebben in zijn of haar leven. Hierbij noemen ze vaak: verkeerde partnerkeuze en/of te weinig aandacht voor partner en kinderen. Een kwart van de senioren die zo’n grote fout heeft gemaakt, kan die zichzelf niet vergeven. “Het drukt een stempel op hun leven”, aldus het onderzoek. Een flinke groep senioren heeft er spijt van dat talenten niet tot hun recht zijn gekomen. Ze kregen daar in een vorig tijdsgewricht vaak niet de kans toe. Wanneer ze hun leven opnieuw konden doen, zouden maar liefst zes van de tien senioren het anders inrichten: een andere opleiding, een ander beroep, een andere partner en een andere omgang met het eigen lichaam.

 

Godsonmogelijk

Eindelijk wat anders dan die flauwekul dat 90 procent van de Nederlanders gelukkig is. Dat is godsonmogelijk als je ziet wat er de afgelopen vijftig jaar is gebeurd. Ten eerste zijn we sinds de jaren zestig van de vorige eeuw behoorlijk geëmancipeerd. Bovendien is de welvaart sindsdien enorm toegenomen en wie wil daar nou niet een flink graantje van meepikken? We hebben ontzettend veel keuzemogelijkheden gekregen. Er zijn tal van verleidingen en er valt zoveel te consumeren. Er bestaat een enorm verlangen naar aandacht en naar ‘onverdiende roem’ (Rousseau). Er is nog steeds geen middel gevonden om tegenslag uit te bannen. Kortom: we leven in een onzekere wereld waarin het heel gemakkelijk is om je talent te verprutsen en verkeerde keuzes te maken.

 

De afgelopen 50 jaar hebben we ons weliswaar bevrijd van oude, knellende banden, maar niet geleerd hoe we die nieuw verworven vrijheid met elkaar kunnen vormgeven. Onze neoliberale cultuur mist een Bildungsprogramma: een vorm van toegepaste filosofie, die ons leert hoe belangrijke keuzes te maken, goede gewoontes (deugden) te ontwikkelen en gemotiveerd te leven. Het aloude spreekwoord luidt: wijsheid komt met de jaren. Dat blijkt dus in zes van de tien gevallen te laat. We kunnen beter, om te beginnen in 2018!

 

[ Dit artikel verscheen in Phronèsis Nummer 3 Januari 2018 ]